• Pirebi Mah. Pirabi Cad. No:2/F Meram/KONYA (Muhacir Pazarı Balık Hali Bitişiği)
  • 0(332) 350 79 79 - 350 26 59
  • bilgi@ribatasevi.org
  • İletişim

Haberler

Sayfa : Ansayfa | haberler | UNUTULAN BİR FARZ ZİRAAT ÜRÜNLERİNİN ZEKÂTI: ÖŞÜR

UNUTULAN BİR FARZ ZİRAAT ÜRÜNLERİNİN ZEKÂTI: ÖŞÜR

Allah-u Teâlâ (c.c.), şu ayetlerle ziraat ürünlerinden zekât verilmesini kullarından istemiştir:
“Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyilerinden ve rızık olarak yerden size çıkardıklarımızdan infak edin (hayra harcayın). Size verilse, gözünüzü yummadan alamayacağınız kötü malı hayır diye vermeye kalkışmayın. Biliniz ki Allah zengindir, övgüye layıktır.”

Ayette geçen “infak edin” kısmından maksadın, zekât anlamını da içinde bulunduran sadaka manasında olduğu, ittifakla kabul edilmiştir.

“Çardaklı ve çardaksız (üzüm) bahçeleri, ürünleri çeşit çeşit hurmaları, ekinleri, birbirine benzer ve benzemez biçimde zeytin ve narları yaratan O'dur. Her biri meyve verdiği zaman meyvesinden yeyin. Devşirilip toplandığı gün de hakkını (zekât ve sadakasını) verin, fakat israf etmeyin. Çünkü Allah, israf edenleri sevmez.”

Rasûlullah (s.a.v.) Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Yağmurun, kaynakların suladığı veya suyu dipten alan ürünlerde onda bir ('uşr); deve ile (su çekilerek) sulanan ürünlerde yirmide bir (zekât) vardır.”

“Yağmur ve nehirlerin suladığı (ürünlerde) onda bir, su devesi ile sulananda yirmide bir (zekât) vardır.” Ziraat ürünlerine zekâtın farz olduğu konusunda bütün İslam âlimleri icma etmiştir.

Öşür ve Miktarı

Öşür, Zirai ürünlerden alınan zekâtın adıdır. Öşür, Arapça bir kelimedir ve “onda bir” anlamına gelmektedir. Zirai ürünlerin zekâtı, mahsulün onda biri olarak alındığından bu isim kullanılmıştır.

Zirai ürünlerin zekâtı (1/10) onda birdir.

Resul-ü Ekrem (A.S.), yukarıda geçen hadislerinde sulama hizmetinin ve masraflarının yapılması halinde bu miktarın (1/20) yirmide bir olacağını açıklamıştır. Bu konuda görüş birliği vardır.

Sulama dışındaki hizmetler ve masraflar, zekât miktarında indirim sebebi olarak kabul edilmez. Selef müçtehitleri bu görüşe sahiptir.

Kimler Öşür Vermelidir?

Zirai ürünlerin yetiştiği araziye sahip olan her Müslümana öşür vermek farzdır. Bunun için buluğ ve akıl sahibi olmak şart koşulmamıştır. Yani öşür arazisine sahip olan kişi çocuk veya akıl hastası olsa dahi, ürününün zekâtını verecektir.

Hanefilere göre öşür arazisinin vakfedilmesi halinde dahi öşrünün verilmesi farzdır.

Hangi Araziden Verilir?

Ziraat ürünlerinin zekâtı, öşür arazisinden verilir. Bilindiği üzere öşrün farz olması bakımından araziler iki kısma ayrılır: Öşür arazileri, haraç arazileri.

Haraç arazileri: Fetih sırasında askere dağıtılmayıp bütün Müslümanlar lehine vakfedilen yahut gayr-i Müslim sahiplerinin mülkiyetinde bırakılarak haraç vergisine bağlanan arazilerdir.

Öşür arazileri: Haraç arazilerinin dışında kalan ve müslümanların mülkiyetlerinde bulunan arazilere denir. Günümüzde genellikle araziler, tapu veya zilyetlik yoluyla çiftçinin tam mülkü haline gelmiştir. Bu sebeple orada yetişecek zirai ürünler zekâta tabi olur.

Ziraat Ürünlerinin Zekâtında Nisap Var mı?

Ziraat ürünlerinin zekâtında nisabın (zekâttan muaf miktar) aranmayacağı görüşünde olan Ebu Hanife (r.a.), araziden çıkan bütün ürünlere -az olsun çok olsun- zekâtın farz olduğu görüşündedir. Buna mukabil Ebu Yusuf, İmam Muhammed ve diğer üç mezhebin imamları, ziraat ürünlerine zekâtın farz olması için nisabın şart olduğunu açıklamışlardır.

Ziraat ürünlerinin zekâtında nisabın şart olduğunu kabul eden çoğunluk İslam âlimleri, bu konuda Efendimizden (s.a.v.) rivayet edilen bir hadisi delil olarak zikretmişlerdir: “Beş vesk miktarından az olan ürünlerde zekât yoktur.”

“Vesk” ölçü biriminin biri Irak'da, diğeri Hicaz'da olmak üzere iki farklı miktarlarda kullanımı olmuştur. Bu farklı kullanımlara göre:

- Hanefi mezhebinde ziraat ürünlerinde nisap miktarı, bir ton olarak belirlenmiştir.

- Diğer üç mezhebe göre ziraat ürünlerinde nisap miktarı, 650 kg'dır.

Bir Müslümanın nisap miktarını 650 kg olarak kabul etmesi ihtiyaten daha uygun görülmüştür.

Pamuk gibi ölçü ve tartı ile alınıp satılmayan ürünlerde nisap miktarının tespiti için, hububatın ağırlığına veya kıymetine kıyas edilerek belirlenmesi, isabetli bir yol olarak kabul edilmiştir.

Çiftçinin Borçları ve Masrafları Üründen Düşülür mü?

Çiftçinin borçları ve masrafları, üründen düşürülmeden zekât verilmelidir. Sadece sulama ile ilgili masraflar yapıldığı takdirde verilecek miktar (1/20) yirmide bire düşer.

Hangi Ürünlerden Öşür Verilir?

Hangi ürünlerden öşür verileceği konusunda İslam âlimleri şu görüşlere sahiptirler.

1- İmam Azam'a (r.a.) göre ekilen ve istifade edilen her üründen zekât veriler.

2- Ebu Yusuf ve İmam Muhammed'e (r.a.) göre bir yıl dayanabilecek ürünlerden zekât verilir. Zamanımızda birçok ürün teknik imkânlar sayesinde bir yıl, hatta daha fazla dayanabilecek duruma getirilebilmektedir. Bu sebeple bir yıl dayanma şartı ile ilgili içtihadın kapsadığı ürünler konusunda yeni araştırmalara ihtiyaç vardır. İhtiyata uygun olan, herhangi bir sebeple bir yıl dayanabilecek duruma gelen ürünler için de zekât verilmesidir.

3- İmam Şafii'ye (r.a.) göre bir ürünün zekâta tabi olabilmesi için hurma, üzüm, arpa, buğday, pirinç, mercimek gibi, gıda olması şarttır.

Farklı Ürünler İçin Ayrı mı Zekât Verilmelidir?

Hanefi mezhebinde Ebu Yusuf'tan (r.a.) gelen rivayetlere göre iki görüş mevcuttur.

Birinci görüş, her bir ürün için ayrı ayrı zekât verilmesi gerektiğidir. Bu görüşe göre nisap miktarına ulaşmayan ürünlere zekât farz değildir. Mesela bir kimse buğday, arpa, çay, pirinç ürünlerine sahiptir.

Bu görüşe göre bu kişi, ürünlerin her biri nisap miktarına ulaştığı takdirde her birisinden zekât verir. Nisap miktarına ulaşmayan ürünlerden ise zekât vermez.

İkinci görüşe göre, elde edilen ürünlerin toplamı nisap miktarına ulaştığı taktirde zekatın farz olacağı şeklindedir.

Şafii mezhebinde farklı cinslerden olan ürünler için ayrı ayrı nisap aranır. Buna mukabil aynı cinsten olan ürünlerde ise -kuru hurma, yaş hurma veya birinci kalite, ikinci kalite buğday gibi- birbirine eklenerek hesap edilir ve o cins için nisabın varlığı yeterli olur.

Peyderpey hasat edilebilen ürünlerin toplamından zekât verilir.

Ürünlerin Zekâtını Vermek Ne Zaman Farz Olur?

Ziraat ürünlerinin zekâtı, İmam Azam'a (r.a.) göre ürün çıktığında, Ebu Yusuf'a (r.a.) göre hasat zamanında, İmam Muhammed'e (r.a.) göre ürün ayıklanıp elde edildiğinde farz olur. Zekât farz olmadan önce ürünün zayi olması halinde farziyet de düşer.

Şafii mezhebine göre ürünün hasat edilebilecek olgunluğa gelmesi ile zekatını vermek farz hale gelir.

Zekât, Ürünün Kendisinden mi Yoksa Kıymetinden mi Verilir?

Hanefi mezhebine göre ziraat ürünlerinin zekâtı, o ürünün bizzat kendisinden verilebileceği gibi kıymetinden de verilebilir. Şafii mezhebinde ise ziraat ürününün zekâtı, o ürünün kendisinden verilmelidir.

Kiraya Verilen Arazilerde Ürünün Zekâtını Kim Verir?

Kiraya verilen arazilerde ürünün zekâtını İmam Azam'a (r.a.) göre arazi sahibi vermelidir. Ebu Yusuf ve İmam Muhammed'e (r.a.) göre ise kiracı vermelidir.

Yarıcılıkta Ürünün Zekâtını Kim Verir?

Sahibi tarafından arazinin bir başkasına verilerek, ürününde belirli oranlarda ortaklık yapmaya yarıcılık denilmektedir. Ebu Yusuf ve İmam Muhammed (r.a.) böyle bir ortaklığa cevaz vermektedir. Onlara göre böyle bir ortaklıkta ürünün zekâtı, hisseleri nispetinde ortakların her birisine düşer. Mesela ürünü yarı yarıya paylaşacaklarsa, zekâtı da yarı yarıya paylaşarak verirler.

akwebtas